Matura 2026
Analiza arkusza maturalnego z chemii maj 2026
Arkusz egzaminacyjny z chemii zawierał 29 zadań otwartych i zamkniętych, spośród których 9 zadań składało się z dwóch części, a jedno – z trzech części. Łącznie w arkuszu znalazło się 40 poleceń różnego typu. Polecenia były sformułowane w sposób zrozumiały i jednoznaczny. Zadania sprawdzały wiadomości i umiejętności z trzech obszarów wymagań: I. pozyskiwanie, przetwarzanie i tworzenie informacji, II. rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów oraz III. opanowanie czynności praktycznych (m.in. zadania 7, 8, 10, 12, 22, 29).
Do zadań zamkniętych, których rozwiązania należało przenieść na kartę odpowiedzi, należały zadania typu:
– prawda-fałsz zadanie 21. (FP) oraz zadanie 29. (PF)
– zadania jednokrotnego wyboru zadania 11.2 (C),18.2 (C) oraz 19.1 (B)
– zadanie wielokrotnego wyboru 25.3 (B1)
W arkusz maturalnym znalazły się również zadania 2., 22. 24. oraz 25. zawierające czasowniki takie jak rozstrzygnij, uzasadnij, wyjaśnij, które wymagają od zdającego sformułowania wypowiedzi argumentacyjnej przedstawiającej właściwy związek przyczynowo-skutkowy. W zadaniach tych oprócz poprawności merytorycznej oceniana jest poprawność posługiwania się nomenklaturą chemiczną, spójność, logika oraz klarowność toku rozumowania. Bardzo łatwo jest tu stracić punkty, gdy sformułowana odpowiedź będzie niejasna lub częściowo niezrozumiała.
– W zadaniu 2. reakcja zaszła w probówce I, w której znajdował się żółty roztwór chromianu(VI) potasu. Po dodaniu roztworu kwasu siarkowego(VI) roztwór zmienia barwę z żółtej na pomarańczową co jest konsekwencją nietrwałości jonów chromianowych(VI) w środowisku kwasowym.
– Uzasadnienie wyboru chlorku żelaza(III) w zdaniu 22. powinno zwierać informację, że kwas cynamonowy zawiera grupy hydroksylowe związane bezpośrednio z pierścieniem aromatycznym i z tego względu zaliczany jest do fenoli, które w reakcji z jonami żelaza(III) tworzą barwne kompleksy.
– Wpływ kierujący podstawników w pierścieniu aromatycznym można sprawdzić w tablicach Wybranych wzorów i stałych fizykochemicznych na egzamin maturalny z biologii, chemii i fizyki, dzięki czemu rozstrzygnięcie (2) w zadaniu 24. oraz prawidłowe uzasadnienie nie powinny być problemem.
– Wyjaśnienie dlaczego w zadaniu 25.1. po dodaniu kwasu solnego do probówki z benzokainą zaobserwowano powstanie klarownego roztworu powinno zawierać informację o tym, że benzokaina zawiera grupę aminową i jako amina w reakcji z kwasem solnym tworzy rozpuszczalne w wodzie związki jonowe.
Wśród typowych poleceń, wielokrotnie ćwiczonych podczas zajęć dominowały zadania otwarte, które wymagały krótkiej odpowiedzi:
– w zadaniu 1.1. należało na podstawie opisu zidentyfikować pierwiastki A (chrom) oraz Q (azot) i wypełnić tabelę określając symbol bloku konfiguracyjnego i maksymalny stopień utlenienia (Cr – d – VI a N-p-V);
– Zadanie 1.2 wymagało zastosowania schematu graficznego w celu napisania konfiguracji elektronów walencyjnych chromu 4s13d5 w stanie podstawowym.
– Zadanie 3. stanowiło ciąg wiązki tematycznej (zadania 1-3) i dotyczyło umiejętności opisywania cząsteczki azotu N2 wiązań δ (1), π (2) oraz wolnych par elektronowych (2).
– W zadaniu 5. na podstawie schematu przemiany jądrowej należało uzupełnić równanie reakcji zachodzącej podczas bombardowania jąder 239-plutonu neutronami, w wyniku rozszczepienia izotopu plutonu oprócz izotopu baru powstawał również izotop 94-strontu, w którego 1 molu znajdowało się 3,37·1025 neutronów.
– Zadanie 6. wymagało znajomości rodzajów kryształów i ich właściwości. Substancja A o niskiej temperaturze topnienia, dobrej rozpuszczalności w wodzie to kryształ molekularny a substancja B, która również nie przewodziła prądu, ale różniła się temperaturą topnienia i rozpuszczalnością w wodzie to kryształ kowalencyjny.
– Zadanie 8. łączyło wymagania z dwóch obszarów II. i III. sprawdzało znajomość właściwości utleniających jonów manganianowych(VI) w środowisku obojętnym i wymagało umiejętności związanych z pisaniem równań połówkowych reakcji redukcji i utlenienia oraz uzupełniania współczynników metodą bilansu elektronowo-jonowego. Brunatny osad na zdjęciu B przedstawiającym wygląd probówki po reakcji sugerował, że wśród produktów znajduje się tlenek manganu(IV) MnO2;
– Przedstawiony na zdjęciach 1. i 2. w zadaniu 10. przebieg reakcji strąceniowej jednoznacznie wskazywał, że żółty roztwór wkraplany z pipety to chromian(VI) potasu (KCl – bezbarwny roztwór, sole żelaza Fe3+ mają pomarańczo-brązową barwę, a dichromian(VI) potasu jest pomarańczowy). Wytrącający się czerwonobrunatny osad przedstawiony to chromian(VI) srebra(I).
– Zadanie 12. było zaskakująco prostym zdaniem aż za 3 punkty. Sprawdzenie barw wskaźników w tablicach Wybranych wzorów i stałych fizykochemicznych na egzamin maturalny z biologii, chemii i fizyki umożliwiło jednoznaczną identyfikację roztworów. W dwóch pierwszych probówkach (CB) chlorek sodu, w dwóch następnych (CA) NaOH, a w ostatnich dwóch(BC) HCl.
– Zadanie 14. rozpoczynało serię zadań, których bohaterami były substancje organiczne. Produktem reformingu był toluen ma jako antydetonator można zastosować eter 1.
– W zadaniu 15. zostało zdefiniowanie, niewystępujące w podstawie programowej, pojęcie tzw. indeksu niedoboru wodoru. Zrozumienie tego pojęcia sprawiało, że zadania stawały się naprawdę proste. Zadanie 15.1. wymagało umiejętności przetwarzania informacji i tworzenia nowych (obszar wymagań I. i II.) Indeks niedoboru dla cykloheksanu i jego izomeru heks-1-enu to 1. W formie cząsteczkowej należało zapisać równanie reakcji addycji wodoru do węglowodoru A cykloheksenu. Węglowodór B to heks-2,4-dien.
– Zadanie 16. to kolejne z zadań poprzedzonych informacją wstępną definiującą warunki, w których zachodzi dysproporcjonowanie aldehydów. Z tą przemianą kursanci spotkali się podczas jednego z materiałów diagnostycznych, więc mam nadzieję, że nie stanowiła ona problemu. Na pewno czujność należało zachować podczas pisania równania reakcji w formie jonowej skróconej (zadanie 16.2. i uwzględnić dysocjację zasady potasowej oraz mrówczanu potasu, alkohole i aldehydy nie dysocjują).
– Zagadnienia z chemii organicznej stwarzają wiele możliwości do ćwiczenia umiejętności przetwarzania informacji i tworzenia nowych. Tak też było w zadaniu 17. I 18., choć próba haloformowa nie była nowością. W zadaniu 17. należało zapisać wzór półstrukturalny 4-metylopent-3-en-2-onu, a w zadaniu 18.1 kwasu propanowego.
– Poleceniem, które bardzo często pojawia się w arkuszach maturalnych jest określenie typu hybrydyzacji oraz stopnia utlenienia wskazanych atomów. W tegorocznym arkuszu w zadaniu 19.2 atom a miał stopnień utlenienia –I i hybrydyzację sp2, a atom b (niepołączony z żadnymi innymi heteroatomami) zero.
– Zadanie 23. podobnie jak zadanie 27. weryfikowało znajomość pojęć: izomery, chiralny atom węgla oraz znajomość reakcji, którym ulegają poszczególne grupy funkcyjne. Izomerem związku X kwasu 4-hydroksybutanowy jest chiralny kwas 3-hydroksybutanowy (zadanie 23.1.). Produktem dehydratacji kwasu bursztynowego jest cykliczny bezwodnik kwasowy.
– Umiejętność pisania równania reakcji hydrolizy zasadowej estrów była sprawdzana w zadaniu 25.2.
– Jednoznaczne wskazówki takie jak: obecność grupy –SH oraz achiralność jednej z substancji znacząco ułatwiały identyfikację aminokwasów (cysteina i glicyna), dzięki czemu można było obliczyć masę brakującego aminokwasu i napisać poprawnie Gly-Ala-Cys sekwencję tripeptydy w zadaniu 26.
– Kolejnym bardzo typowym i często ćwiczonym podczas zajęć poleceniem było uzupełnienie wzoru α-D-arabinfuranozy w projekcji Hawortha w zadaniu 28.
Wokół czasownika oblicz zostały zbudowane polecenia zadań 4., 7., 9.,11., 13. oraz 20. W zadaniach tych zdający powinien przedstawić – „w sposób zrozumiały dla osoby czytającej rozwiązanie – tok rozumowania prowadzący od wielkości podanych w treści zadania do wielkości szukanej wskazanej w poleceniu. Wynika z tego, że w zapisie rozwiązania – niezależnie od zastosowanej metody – powinny zostać jednoznacznie określone dane wykorzystane w obliczeniach oraz przedstawione zależności między poszczególnymi wielkościami. Od zdającego oczekuje się stosowania podczas obliczeń działań i funkcji matematycznych poznanych na lekcjach matematyki (zakres podstawowy)” Informator o egzaminie maturalnym z chemii od roku szkolnego 2022/2023 W rozwiązaniach tych zadań oceniane są: metoda, wykonanie obliczeń oraz podanie wyniku z właściwą jednostką i odpowiednią dokładnością.
– Zadaniem sprawdzającym umiejętność samodzielnego rozwiązywania problemu – od zastosowania niezbędnych danych zawartych w tekście oraz przedstawionych na wykresie, przez przedstawienie toku rozumowania prowadzącego do wyniku – CuCl2·3H2O było zadanie 9.1 za 4 punkty. To zadanie sprawdzało, jak zdający łączy różne umiejętności z różnych działów chemii od elektrochemii zaczynając na obliczeniach stechiometrycznych kończąc. Mam nadzieję, że obliczenie potencjału standardowego katody, oraz określenie symbolu metalu – miedzi nie było problemem dla naszych kursantów, choć zadanie jako całość było nie lada wyzwaniem.
– Informacje o zawartości procentowej poszczególnych pierwiastków w badanym związku, zadanie 4. umożliwiły obliczenie stosunku molowego pierwiastków i ustalenie jego wzoru elektronowego Ca2+CN22-.
– Dane przedstawione w treści zadania oraz na wykresie zależności stężenia substancji A od czasu umożliwiły obliczenie łącznych stężeń molowych substancji B i C 0,12.
– Zadanie 11.1. wymagało połączenia i wykorzystania różnych umiejętności: należało obliczyć masę molową tlenku żelaza(III), następnie obliczyć procent masowy żelaza, masę żelaza, liczbę moli żelaza, by ostatecznie obliczyć stężenie molowe jonów żelaza w roztworze 0,005 .
– Mam nadzieję, że zadanie 13. nie stanowiło problemu, dla naszych kursantów. Z zadaniami tego typu wielokrotnie mierzyliśmy się podczas trwania kursu. Aby obliczyć pH (11,67) roztworu o odczynie zasadowym należało obliczyć wartość Kb, korzystając z podanej w zadaniu zależności, a następnie stężenie jonów OH– i pOH.
dr Urszula Pietrasik
